(Recenzja) Wieczna wojna

Wśród powszechnie znanych powieści antywojennych na dobre obok takich dzieł jak Rzeźnia numer pięć Kurta Vonneguta zakorzeniła się Wieczna wojna Joego Haldemana. W obu przypadkach autorzy na własnej skórze odczuli piekło konfliktów zbrojnych – ten pierwszy brał udział w drugiej wojnie światowej, drugi zaś służył podczas wojny w Wietnamie.

Pisarze w odmienny sposób podeszli do przedstawienia wojny, choć przyświecająca im idea jest dokładnie taka sama. Vonnegut przedstawia wizję bliższą czytelnikowi, sporo w niej bowiem fragmentów rozgrywających się w czasie drugiej wojny oraz tuż po jej zakończeniu. Haldeman odział historię w futurystyczne szaty i sprawił, aby bohaterami powieści mogli być weterani wojny w Wietnamie.

Pod koniec XX wieku ludzkość rozpoczyna konflikt zbrojny z kosmiczną rasą Taurańczyków. Wśród pierwszych oddziałów rzuconych przeciw obcym znajduje się szeregowy William Mandella. To jego losy śledzimy na przestrzeni powieści, będąc jednocześnie świadkami dziejów całego konfliktu widzianego z perspektywy zwykłego żołnierza, wraz z kompanami niemal odizolowanego od reszty świata.

Od samego początku pisarz nie pozostawia złudzeń – wojna to piekło, odzierające z człowieczeństwa i zabierające sens życia, pomimo patetycznych haseł, jakie jej towarzyszą. Niewiele tu gorzkiej satyry, pełniącej tak ważką funkcję w Rzeźni numer pięć. Haldeman przedstawia przygnębiające losy Williama, coraz bardziej zatracającego się w wojskowej służbie na powierzchni obcych planet, gdzie fałszywy krok może prowadzić do uszkodzenia kombinezonu i śmierci, oraz na zamkniętej przestrzeni statków kosmicznych. W pierwszej części książki obserwujemy codzienne ćwiczenia, skąpienie racji żywnościowych, rozwiązłość i absurdalne rytuały mające podnieść morale oddziału, a w końcu pierwsze – tragiczne w skutkach – kontakty z obcymi. Potem przychodzi czas na powrót “do cywila”.

Przeniesienie akcji w przestrzeń kosmiczną pozwoliło Haldemanowi jeszcze dobitniej podkreślić wyobcowanie żołnierza powracającego do cywila. Próby odnalezienia się w dawnym domu, kontakty z bliskimi, informacje o ich chorobach czy śmierci jedynie pogłębiają zagubienie głównego bohatera. Powrót Williama na rodzimą planetę to także pretekst do snucia wizji przyszłości (ze względu na dylatację czasu, jego służba w armii trwała szmat czas na Ziemi). Pisarz nie zagłębia się w szczegóły, kreśli raczej ogólny kierunek, w jaki może zmierzać społeczeństwo. Niektóre społeczne “przepowiednie”, patrząc nań blisko pół wieku po napisaniu książki, łatwo określić jako trafione, nawet jeżeli w Wiecznej wojnie zostały przejaskrawione. Inne zaś są mniej udane, co tyczy się głównie przewidywań technologicznych (papierowa instrukcja za kilkaset lat? Walki na miecze?).

Siłą Wiecznej wojny jest jej uniwersalność. Mimo że większość akcji osadzono w kosmosie, to prawdy o wojnie i ludziach biorących w niej udział pozostają niezmienne. Jednym z zarzutów wobec powieści, jakie można znaleźć w sieci, jest to, że Haldeman nie mówi o konfliktach zbrojnych nic nowego. To jednak konsekwencja tego, jak wielu twórców, nie tylko literatów, na przestrzeni ostatnich dekad czerpało inspiracje właśnie z klasyków pokroju Wiecznej wojny czy przywoływanej w tekście Rzeźni numer pięć.

Pod względem literackim Wieczna wojna wciąż się broni, napisana jest bowiem językiem łatwym do przyswojenia, choć nie brak w niej naukowych wywodów. Jeżeli zaś chodzi o siłę przesłania, powieść Haldemana nadal znajduje się na czele antywojennych utworów, wskazując absurdalność wojen i konfliktów dwóch przegranych stron, na którym najwięcej tracą zwykli ludzie.

 

wieczna-wojna

Ocena: 8,5/10

Seria: Wehikuł czasu
Autor: 
Joe Haldeman
Tłumaczenie: Zbigniew A. Królicki

Wydawnictwo: Rebis
Stron: 336
Premiera: 11 luty 2020

 

 

Say My Name

Dziękujemy wydawnictwu Rebis za udostępnienie egzemplarza do recenzji.

Add a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Kontynuując korzystanie z witryny, zgadzasz się na używanie plików cookie. Więcej informacji

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close